Çanakkale'de dalış büyük ölçüde Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı içinde, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı'nın dalışa açtığı noktalarda yapılır. Bu dalışlar 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile Türkiye Sualtı Sporları Federasyonu (TSSF) Donanımlı Dalış Yönetmeliği ve talimatlarına uyularak yapılmalıdır. Sualtı koruma bölgelerinde sportif dalış yasaktır; hangi noktaların açık olduğu zamanla değişebildiği için dalıştan önce güncel kuralları dalış merkezinizden ya da yetkili kurumdan mutlaka teyit edin.
Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı'nı Kim Yönetiyor?
Park, Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından kuruldu ve 2 Ekim 2021 itibarıyla donanımlı dalışa açıldı. Başkanlık, 6546 sayılı Kanun ile kurulmuş, tarihi alanın yönetiminden sorumlu kurumdur. Park açılışta 14 dalış noktasıyla hizmete girmiş, sonraki yıllarda yeni batıkların eklenmesiyle nokta sayısı artmıştır. Haberlerde farklı sayılar geçtiği için güncel listeyi Başkanlığın resmî dalış sitesi divinggelibolu.com üzerinden kontrol etmek en doğru yoldur.
Parkta Dalışlar Nasıl Yapılıyor?
Başkanlığın resmî dalış sitesinde, bölgede hizmet veren ve TSSF tarafından yetkilendirilmiş dalış merkezlerinin bir listesi yayımlanıyor. Listenin tavsiye niteliği taşımadığı ve sunulan hizmetten ilgili dalış okulunun sorumlu olduğu da aynı sayfada belirtiliyor. Batıkların yerini, akıntı düzenini ve bölgenin kurallarını bilen bir merkezle dalmak, hem güvenlik hem de mevzuata uyum açısından en sağlıklı yoldur. Merkez, dalış noktasının o gün açık olup olmadığını ve belgenizin hedef batığa uygun olup olmadığını da sizinle birlikte değerlendirir.
Sualtı Koruma Bölgeleri ve Dalış Yasağı
2863 sayılı Kanun'un 35. maddesine göre sualtındaki koruma bölgeleri Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir ve bu bölgelerde sportif amaçlı dalış yasaktır; araştırma ve kazı ise ancak izinle yapılabilir. Yasak sahaların sınırları Resmî Gazete'de yayımlanan kararlar ve eklerindeki koordinat listeleriyle belirlenmiş, bazı sahalarda sonradan değişiklik yapılmıştır.
2019'da 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'na eklenen hükümle, Bakanlıkça turizm ve sportif dalış alanı olarak belirlenen yerlerde dalışa imkân tanındı; bu alanların belirlenme süreci 2020'de yayımlanan bir yönetmelikle düzenlendi. Bu nedenle bir alanın dalışa açık olup olmadığı ancak güncel resmî kararlardan anlaşılabilir. Bu yazıda yasak saha listesi veya koordinat vermiyoruz; bu bilgiler değişebilir ve yanlış yorumlanmaya açıktır.
Kültür Varlığı Batıkların Korunması
Gelibolu'daki batıklar, 1915 Çanakkale Muharebeleri'nin sualtındaki tanıklarıdır ve parktaki dalışlar 2863 sayılı Kanun'a uyularak yapılır. Kanun, bulunan kültür varlığının en geç üç gün içinde en yakın müze müdürlüğüne veya mülki idare amirine bildirilmesini zorunlu tutar. İzinsiz araştırma ve kazı, kültür varlığını bildirmemek, satmak ya da yurt dışına çıkarmak kanunda hapis cezası öngörülen fiiller arasındadır.
Dalgıç açısından kural basittir: batığa dokunmayın, hiçbir parçayı yerinden oynatmayın ve hiçbir şey almayın. Dikkatinizi çeken bir eser görürseniz olduğu yerde bırakın ve dalış merkezinize bildirin.
Türkiye'de Derinlik Sınırları ve 40 Metre
Uluslararası eğitim kuruluşları rekreatif dalış için genel olarak 40 metreyi üst sınır kabul eder. Türkiye'de sportif dalış TSSF mevzuatına göre yürütülür ve sınırlar belge seviyesine bağlıdır. TSSF Donanımlı Dalış Talimatı'na göre:
- 1 yıldız dalıcı en çok 18 metreye dalabilir.
- 2 yıldız dalıcı en çok 30 metreye dalabilir; 18 yaş altındakiler için sınır 24 metredir.
- 3 yıldız dalıcı da en çok 30 metreye dalabilir; eğitim dalışlarında eğitmen eşliğinde 42 metreye kadar inebilir.
- 40 metreye kadar dalış için derin dalış uzmanlık belgesi gerekir.
40 metrenin ötesi, dekompresyonlu dalışlar ve özel gaz karışımları teknik dalış eğitimi gerektirir. Talimat zaman zaman güncellendiği için bu sınırları TSSF'nin yürürlükteki metninden ya da eğitmeninizden teyit edin. Seviyenizi yükseltmek isterseniz 2 Yıldız ve 3 Yıldız kurslarına göz atabilirsiniz.
Çanakkale Boğazı'nda Gemi Trafiği
Çanakkale Boğazı, Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği'ne tabi ve uluslararası gemi trafiğinin yoğun olduğu bir su yoludur. Boğazda trafik ayırım düzeni uygulanır; büyük gemiler belirlenmiş şeritlerde seyreder. Bu nedenle boğazda rastgele bir noktadan suya girmek uygun değildir; dalışlar tekne ve yüzey desteğiyle, belirlenmiş noktalarda yapılmalıdır.
Yükselirken yüzey işaretleyici şamandıra kullanmak, tekneden uzaklaşmamak ve kaptanın talimatlarına uymak, gemi ve tekne trafiğine karşı alınabilecek temel önlemlerdir. Dalışlarımızda kullandığımız tekne için teknemiz sayfasına bakabilirsiniz.
Askerî Bölgeler ve Belirsiz Alanlar
Türk karasularındaki askerî yasak bölgeler sportif dalışın dışında tutulur. Bir alanın turizm amaçlı dalışa açılması sürecinde, alanda askerî yasak veya güvenlik bölgesi varsa Millî Savunma Bakanlığı'nın görüşü alınır. Çanakkale çevresindeki askerî alanların sınırlarını burada listelemiyoruz; bu bilgiler değişebilir ve resmî kaynaklardan takip edilmelidir. Haritada boş görünen bir koy bile yasak ya da izne bağlı olabilir; emin olmadığınız bir noktada dalmayın.
Dalış Öncesi Kontrol Listesi
- Belgenizin ve deneyiminizin hedef batığın derinliğine uygun olduğundan emin olun.
- Dalış noktasının güncel olarak dalışa açık olduğunu dalış merkezinizden teyit edin.
- Akıntı ve hava durumunu dalış günü yeniden değerlendirin.
- Acil durumlar için 112'yi ve en yakın basınç odasının bilgilerini not alın; Başkanlığın dalış sitesi Çanakkale'deki hiperbarik tedavi merkezinin iletişim bilgilerini paylaşıyor.
- Dalış belgenizi ve kimliğinizi yanınızda bulundurun.
Kurallar kâğıt üzerinde karmaşık görünse de amaçları ortaktır: dalgıcın güvenliğini sağlamak ve 1915'ten kalan bu sualtı mirasını gelecek kuşaklara bozulmadan aktarmak. Bir kural hakkında tereddüt yaşadığınızda tahmin yürütmek yerine dalış merkezinize ya da Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı'na sormak, hem sizi hem de batıkları korur.
Hangi Batık Hangi Seviyeye Uygun?
Parkta sığ batıklardan teknik dalış gerektiren derin batıklara kadar geniş bir yelpaze bulunur. HMS Majestic rekreatif derinlikteki batıklardandır; Massena ve HMS Louis da rekreatif dalış noktalarımız arasında yer alır. Daha derin batıklar için teknik dalış noktaları sayfasına göz atabilirsiniz.
Byemdive ile Çanakkale'de Kurallara Uygun Dalış
Byemdive, Başkanlığın resmî dalış sitesindeki dalış merkezleri listesinde Byem Dalış Merkezi adıyla yer alıyor ve Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı'ndaki batıklara kendi teknesiyle dalış düzenliyor. TSSF aracılığıyla CMAS eğitimleri de veriyoruz. Dalış noktaları ve güncel kurallarla ilgili sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.