Çanakkale, dünyada tarihi batık dalışı denince ilk akla gelen bölgelerden biridir. 1915'te Çanakkale Savaşları sırasında batan zırhlılar, nakliye gemileri ve çıkarma araçları bugün Gelibolu Yarımadası açıklarında, kimi zaman sadece birkaç metre derinlikte yatıyor. Bu rehberde Çanakkale'de batık dalışının nasıl yapıldığını, hangi batıkların hangi seviyeye uygun olduğunu ve dalışa başlamadan önce bilmeniz gerekenleri anlatıyoruz.
Kısaca tarih: Batıklar nereden geldi?
Gelibolu sularındaki batıkların büyük bölümü 1915 yılına aittir. İtilaf donanması, 18 Mart 1915'te Çanakkale Boğazı'nı denizden geçmeye çalıştı; bu harekâtta Boğaz'a döşenen mayınlar nedeniyle İngiliz zırhlıları Irresistible ve Ocean ile Fransız zırhlısı Bouvet battı. Deniz yoluyla geçiş başarısız olunca 25 Nisan 1915'te Arıburnu ve Seddülbahir'e çıkarma yapıldı, Ağustos 1915'te de Suvla Koyu'na yeni bir çıkarma gerçekleşti. Bu çıkarmaları desteklemek için kullanılan çıkarma mavnaları, iskele ve dalgakıran olarak batırılan gemiler ile Alman denizaltısı U-21'in Mayıs 1915'te torpillediği Triumph ve Majestic zırhlıları bugün dalgıçların ziyaret ettiği batıkların çekirdeğini oluşturur.
Bu tarih, batık dalışını sıradan bir sualtı gezisinden ayırır: Her noktada neyin, ne zaman ve neden battığını bilmek dalışı çok daha anlamlı hale getirir. Bu yüzden dalış öncesi brifinglerde batığın hikâyesini de anlatıyoruz.
Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı nedir?
Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı, Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından 2021'de dalışa açılan, Çanakkale Savaşları'ndan kalan batıkların bulunduğu bir sualtı müzesidir. Park, Seddülbahir'den Suvla Koyu'na kadar uzanan kıyı boyunca çok sayıda batığı ve resif noktasını kapsar. Açılışından sonraki iki yılda binlerce dalgıcın ziyaret ettiği park, Türkiye'nin en önemli dalış turizmi alanlarından biri haline geldi.
Parkı özel kılan, batıkların büyük bölümünün rekreatif dalış sınırları içinde olmasıdır. Yani tarihi bir zırhlının güvertesini görmek için ileri düzey teknik dalgıç olmanız gerekmez; birçok nokta temel sertifikayla, eğitmen eşliğinde dalınabilir.
Batıklar kaç metrede? Seviyelere göre noktalar
Çanakkale'deki batıklar derinliğe göre çok farklıdır. Aşağıdaki gruplama, hangi noktanın size uygun olduğunu anlamanıza yardımcı olur:
Sığ batıklar (yaklaşık 5–15 metre) — her seviyeye uygun
- Masséna ve Saghalien: 1915'te Ertuğrul Koyu'nda dalgakıran olarak batırılan iki Fransız gemisi, yaklaşık 5–7 metrede.
- SS Milo: Arıburnu kıyısının hemen açığında, yaklaşık 7 metrede.
- HMS Louis: Ekim 1915'te Suvla Koyu'nda karaya oturan İngiliz muhribi, yaklaşık 13 metrede; kazanları hâlâ görülebilir.
- Arıburnu ve Küçükkemikli çıkarma araçları (barçlar): Gelibolu çıkarmasından kalan, sığ ve keyifli tarih dalışları.
Orta derinlik (yaklaşık 18–25 metre) — deneyimli dalgıçlar için
- HMS Majestic: 27 Mayıs 1915'te Seddülbahir açıklarında Alman denizaltısı U-21'in torpidosuyla batan İngiliz zırhlısı, yaklaşık 18–23 metrede.
- Helles barçları: Seddülbahir açıklarında yaklaşık 24–25 metrede yatan çıkarma mavnaları.
Derin batıklar — teknik dalış
HMS Triumph, HMS Irresistible ve Carthage gibi büyük savaş ve nakliye gemileri, rekreatif dalışın genel sınırı olan 40 metrenin çok altında yatar. Bu noktalar teknik dalış kapsamındadır; özel eğitim, uygun gaz karışımları ve ek izinler gerektirir.
Hangi sertifikayla dalabilirim?
Sığ batıkların çoğu, 1 Yıldız CMAS sertifikası olan dalgıçlar için uygundur; bu sertifika 18 metreye kadar dalış yetkisi verir. HMS Majestic gibi 18 metreyi aşan noktalar için 2 Yıldız ve üzeri sertifika ile deneyim gerekir. Henüz sertifikanız yoksa, eğitiminizi tamamladıktan sonra ilk deniz dalışlarınızı doğrudan bu tarihi batıklarda yapabilirsiniz.
Ne zaman dalılır? Görüş ve akıntı
Gelibolu'da yıl boyunca dalış yapılabilir; ancak deniz suyu sıcaklığı ve hava koşulları mevsime göre değişir. Yaz aylarında su sıcaklığı yükselir ve deniz genellikle daha sakindir. Çanakkale Boğazı'na yakın noktalarda akıntı belirleyicidir; bu yüzden dalışlar akıntının durumuna göre planlanır ve dalış öncesi brifingde iniş-çıkış noktaları netleştirilir. Saros Körfezi tarafındaki noktalar ise farklı rüzgâr ve akıntı koşullarına sahiptir.
Bir dalış günü nasıl geçer?
Tipik bir batık dalışı günü sabah toplanma ve ekipman kontrolüyle başlar. Teknede dalış noktasına giderken o günün batıkları, derinlikleri, dalış süreleri ve güvenlik kuralları anlatılır; ekip eşleri (buddy) belirlenir. Batığa ulaşıldığında dalgıçlar sırayla suya girer, iniş genellikle şamandıra halatı ya da çapa halatı boyunca yapılır. Dalış sonrası teknede dinlenme ve yüzey aralığı verilir; aynı gün ikinci bir dalış planlanıyorsa genellikle daha sığ bir nokta seçilir. Gün, dalış kayıtlarının (logbook) doldurulmasıyla biter.
Ulaşım: Çanakkale'den Gelibolu'ya
Batıkların çoğu Çanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasında, Gelibolu Yarımadası kıyısındadır. İstanbul'dan gelenler karayoluyla Gelibolu Yarımadası'na doğrudan ulaşabilir; Çanakkale şehir merkezinden gelenler ise Çanakkale–Eceabat feribotuyla karşıya geçebilir. Dalış teknesinin kalkış yeri ve saati dalış noktasına göre değiştiği için kesin buluşma noktası rezervasyon sırasında bildirilir.
Derin batıklar için izin kuralı
Türkiye'de rekreatif dalışlarda genel derinlik sınırı 40 metredir. 40 metrenin altındaki batıklara dalış için ayrıca izin alınması gerekir ve bu dalışlar trimiks gibi özel gaz karışımlarıyla, teknik dalış eğitimi almış dalgıçlarla yapılır. Bu nedenle HMS Triumph ve HMS Irresistible gibi derin batıklar her dalgıcın planına uygun değildir; rekreatif dalgıçlar için sığ ve orta derinlikteki batıklar zaten zengin bir seçenek sunar.
Batık fotoğrafçılığı için ipuçları
- Sığ batıklarda gün ışığı bol olduğundan doğal ışıkla çekim yapılabilir; daha derinde ise lamba ya da flaş renkleri belirginleştirir.
- Batığa yaklaşırken yüzerliğinizi iyi ayarlayın; dipteki tortuyu kaldırmak hem görüşü bozar hem de batığa zarar verebilir.
- Batığın bütününü anlatan geniş açılı bir kare ile mercan, balık ve kazan gibi ayrıntıları birlikte çekmek hikâyeyi tamamlar.
Batık dalışında kurallar ve saygı
Gelibolu'daki batıklar yalnızca dalış noktası değil, aynı zamanda binlerce askerin hayatını kaybettiği bir savaşın tanıklarıdır. Bu nedenle batıklardan parça almak, batığa zarar vermek ya da içine izinsiz girmek yasaktır. Batıkların korunması için yürütülen "Derin Miras" projesi kapsamında bazı batıklara katodik koruma sistemi uygulanmaktadır. Dalış yaparken batığa dokunmamak ve yüzerlik kontrolünü iyi sağlamak, hem güvenliğiniz hem de mirasın korunması için önemlidir.
Byemdive ile Çanakkale'de batık dalışı
Byemdive olarak Gelibolu'nun teknik ve rekreaktif batık noktalarına kendi teknemizle dalış düzenliyoruz. Her dalış noktasının videosunu dalış noktaları sayfamızda izleyebilir, size uygun seviyeyi birlikte belirleyebiliriz. Sertifikanız yoksa CMAS / TSSF kurslarımızla başlayabilir, eğitimin sonunda ilk batığınızı görebilirsiniz.