Batık dalışı, deniz ya da göl tabanında yatan gemi, uçak veya benzeri yapıların çevresinde, önceden yapılmış bir plan ve uygun eğitimle gerçekleştirilen donanımlı dalıştır. Batığın yalnızca dışını gezmek ile içine girmek (penetrasyon) aynı şey değildir: içeri girmek tavan altı bir ortam yarattığı için ayrı eğitim, ekipman ve deneyim ister. Bu yazıda batık gemi dalışının ne olduğunu, başlıca riskleri, gereken eğitimi ve Çanakkale'deki batıklarda uyulması gereken kuralları özetliyoruz.
Batık Dalışı Neden Bu Kadar İlgi Görüyor?
Batıklar hem tarih hem de deniz yaşamı açısından zengin alanlardır. Zamanla yüzeyleri süngerler, midyeler ve balıklarla kaplanır; böylece birer yapay resife dönüşürler. Çanakkale'de ise batıkların önemli bir kısmı 1915 Çanakkale Muharebeleri'nden kalmadır ve dalgıca tarihi yerinde görme fırsatı sunar. Bölgeye genel bir bakış için Çanakkale batık dalışı rehberimize göz atabilirsiniz.
Batığın Dışında Dalış ile Penetrasyon Arasındaki Fark
Batık dalışı genel olarak iki biçimde yapılır:
- Dış dalış: Dalgıç batığın gövdesi, güvertesi, pervanesi veya topları çevresinde dolaşır. Üstünde her zaman açık su vardır; bir sorun olduğunda doğrudan yüzeye yönelebilir.
- Penetrasyon (içe girme): Dalgıç bir kapı, ambar ağzı ya da yarıktan batığın içine girer. Burada üstte tavan vardır; sorun çıktığında doğrudan yükselmek mümkün değildir, önce çıkışa geri dönmek gerekir.
Rekreatif batık kursları penetrasyonu genellikle sınırlı tutar ve gün ışığının görülebildiği bölümlerle kısıtlar. Bunun ötesindeki girişler, teknik batık dalışı eğitimi ve özel ekipman gerektiren ayrı bir alandır.
Batık Dalışının Başlıca Riskleri
Batıklar zamanla çürüyen ve şekil değiştiren yapılardır. Öne çıkan riskler şunlardır:
- Dolanma: Eski balık ağları, misinalar, halatlar ve kablolar ekipmana takılabilir.
- Keskin metal: Paslanmış saclar, kırık parçalar ve çıkıntılar hem ekipmana hem de cilde zarar verebilir.
- Tortu ve görüş kaybı: Batığın içinde biriken ince tortu, tek bir yanlış palet hareketiyle havalanıp görüşü saniyeler içinde neredeyse sıfıra indirebilir.
- Tavan altı ortam: İçeride doğrudan yüzeye çıkış yoktur; yön kaybı, dar geçitler ve çökebilecek bölümler ek tehlike yaratır.
- Akıntı ve derinlik: Açık denizdeki batıklarda akıntı dalış planını bozabilir; derin batıklarda dip süresi ve gaz tüketimi hızla kritik hale gelir.
Riskleri Azaltan Temel Önlemler
- Dalışı batığı tanıyan bir rehberle ve ayrıntılı bir brifingle planlayın.
- Yüzerlik ve trim becerinizi geliştirin; tabana ve tortuya temas etmeyin.
- Tortuyu kaldırmamak için frog kick gibi kontrollü palet tekniklerini kullanın.
- Gaz planınızı temkinli yapın ve dönüş için yeterli hava bırakın.
- Eğitiminiz yoksa batığın içine girmeyin; içeride kılavuz hattı kullanmadan ilerlemeyin.
- Dalış eşinizle sürekli temas halinde olun ve el işaretlerini dalıştan önce konuşun.
Bu önlemlerin ortak noktası planlamadır. Batık dalışında sorunların çoğu suya girmeden önce verilen kararlarla önlenir: hangi bölümün gezileceği, ne kadar süre kalınacağı, akıntı değişirse nereden çıkılacağı ve kimin hangi görevi üstleneceği dalıştan önce netleşmelidir. Plan dışına çıkma isteği duyduğunuzda en güvenli seçenek, dalışı sonlandırıp bir sonraki dalışı daha iyi hazırlamaktır.
Batık Dalışı İçin Gereken Eğitim
Batık dalışına başlamadan önce temel bir dalış belgesine ve açık sudaki deneyime ihtiyaç vardır. Türkiye'de TSSF aracılığıyla verilen CMAS sisteminde ilk adım CMAS 1 Yıldız belgesidir; daha derin ve bağımsız dalışlar için 2 Yıldız ve 3 Yıldız seviyeleri gelir. TSSF Donanımlı Dalış Talimatı'na göre 1 yıldız dalıcı en çok 18 metreye, 2 yıldız dalıcı en çok 30 metreye dalabilir; batık dalışı da federasyonun uzmanlık eğitimleri arasında yer alır.
Uluslararası kuruluşların batık programları da benzer bir mantıkla kurgulanmıştır:
- CMAS: Wreck Diver adıyla kademeli batık dalışı kursları bulunur.
- PADI: Wreck Diver uzmanlık kursu, batık çevresinde dalışı ve sınırlı penetrasyon tekniklerini öğretir.
- SSI: Wreck Diving uzmanlık programı, batıkta güvenli dalış ve penetrasyon tekniklerini kapsar.
Ön koşullar, yaş sınırları ve eğitim dalışı sayıları kuruluşa ve güncel standartlara göre değişir; kayıt olmadan önce bunları eğitimi veren merkezden öğrenmek gerekir.
Batık Dalışında Kullanılan Ekipman
- Ana ve yedek lamba: Gölgede kalan bölümleri ve iç mekânı görmek, renkleri ortaya çıkarmak için.
- Kesici alet: Ağ veya misinaya dolanmaya karşı kolay ulaşılan bir bıçak ya da hat kesici.
- Makara ve kılavuz hattı: Penetrasyonda çıkış yolunu işaretlemek için.
- Yüzey işaretleyici şamandıra (SMB): Özellikle akıntılı ve tekne trafiğinin olduğu sularda yükselişinizi göstermek için.
- Dalış bilgisayarı ve göstergeler: Derinlik, süre ve gaz takibi için.
Ekipmanı toplu ve sarkmayacak biçimde yerleştirmek, dolanma riskini doğrudan azaltır.
Batıklara Saygı ve Yasal Koruma
Batıklar çoğu zaman birer savaş anıtı ve denizde hayatını kaybedenlerin son yeridir. Bu yüzden dalış kültüründeki temel kural açıktır: batığa dokunmamak, hiçbir şey almamak, yalnızca fotoğraf çekmek.
Türkiye'de sualtındaki kültür varlıkları 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunur. Kanun, bulunan kültür varlığının bildirilmesini zorunlu tutar; izinsiz araştırma ve kazı ile kültür varlığı kaçakçılığı için hapis cezaları öngörür. Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı'ndaki dalışların da bu kanuna ve TSSF mevzuatına uyularak yapılması gerektiği resmî duyurularla açıklanmıştır. Batıktan parça ya da eşya çıkarmak, bu kanun kapsamında ciddi yaptırımlarla karşılaşmanıza yol açabilir.
Çanakkale'den Batık Dalışı Örnekleri
Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından 2021'de donanımlı dalışa açıldı. Parkta farklı derinliklerde, farklı seviyelere uygun batıklar bulunur. Örneğin Seddülbahir açıklarındaki HMS Majestic, resmî dalış sitesine göre 18–23 metre aralığında yatan bir İngiliz zırhlısıdır ve rekreatif seviyedeki dalgıçlar için uygun seçeneklerden biridir. HMS Triumph ise derinliği nedeniyle teknik dalış eğitimi gerektiren batıklar arasındadır. Seviyenize uygun diğer noktaları rekreatif dalış noktaları sayfamızda bulabilirsiniz.
Byemdive ile Batık Dalışına Hazırlık
Byemdive, Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı'ndaki batıklara kendi teknesiyle dalış düzenliyor ve TSSF aracılığıyla CMAS 1, 2 ve 3 Yıldız eğitimleri veriyor. Teknemiz hakkında bilgi için teknemiz sayfasına bakabilir; batık dalışına hangi seviyeden başlayabileceğinizi öğrenmek ya da dalış planlamak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.